“ฮูกุมปากัต” ธรรมนูญหมู่บ้าน 9 ดี สู่สถานศึกษา พลังขับเคลื่อนเยาวชนชายแดนใต้สู่สันติสุขที่ยั่งยืน

ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ การพัฒนาเยาวชนให้เติบโตอย่างมีคุณภาพท่ามกลางสังคมพหุวัฒนธรรมถือเป็นภารกิจสำคัญ ล่าสุดได้มีการผลักดันแนวคิด “ฮูกุมปากัต” (ธรรมนูญหมู่บ้าน) 9 ดี เข้ามาเป็นหัวใจหลักในการบริหารจัดการศึกษา เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกให้เยาวชน “ทำดี ละชั่ว กลัวบาป” และสร้างรากฐานชีวิตที่สมบูรณ์

 

“ฮูกุมปากัต” 9 ดี คืออะไร?

ฮูกุมปากัต คือ เสาหลักที่ขับเคลื่อนชุมชนผ่านความร่วมมือ กฎระเบียบ และศรัทธาในศาสนา เพื่อนำพาไปสู่ชุมชนสันติสุข โดยประกอบด้วยแนวทาง 9 ด้าน 

1. การเป็นคนดี (ปลูกฝังคุณธรรม)

2. มีปัญญา (พัฒนาการเรียนรู้)

3. รายได้สมดุล (ส่งเสริมอาชีพ)

4. สุขภาพแข็งแรง

5. สิ่งแวดล้อมสมบูรณ์

6. โรงเรียน/สังคมอบอุ่น

7. หลุดพ้นจากอาชญากรรม (ห่างไกลยาเสพติด)

8. จัดตั้งกองทุนพึ่งตนเอง

9. กรรมการหมู่บ้าน/นักเรียนเข้มแข็ง

ผนึกกำลังขับเคลื่อนจากนโยบายสู่การปฏิบัติ

เมื่อวันที่ 5 กันยายน 2568 ที่ผ่านมา สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการร่วมกับกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้า (กอ.รมน.ภาค 4 สน.) และภาคีเครือข่าย ได้ประชุมร่วมกัน ณ ค่ายสิรินธร จังหวัดปัตตานี เพื่อวางแนวทางบูรณาการ “ฮูกุมปากัต 9 ดี” ลงสู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม โดยใช้กลไกคณะกรรมการศึกษาธิการจังหวัด (กศจ.) เป็นตัวขับเคลื่อนหลักในปีงบประมาณ 2568-2569

โมเดลความสำเร็จในโรงเรียนพื้นที่นวัตกรรม

จากการสำรวจพบว่ามีโรงเรียนหลายแห่งได้นำแนวคิดนี้ไปปรับใช้อย่างโดดเด่น เช่น

• โรงเรียนบ้านเจาะเกาะ จังหวัดนราธิวาส  ภายใต้การนำของ นางสาววิณา สามัญ ผู้อำนวยการโรงเรียน ได้ใช้ “3 ร่วมโมเดล (จาโปตางัน)” ซึ่งเน้นความร่วมมือระหว่าง โรงเรียน ชุมชน และภาคีเครือข่าย โดยน้อมนำพระราชดำริ “เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา” มาใช้ในกระบวนการทำงาน เพื่อให้ผู้เรียนได้รับดูแลอย่างทั่วถึงและมีคุณภาพ

• โรงเรียนสุขสวัสดิ์วิทยา จังหวัดยะลา  โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาควบคู่สามัญที่มีประสบการณ์ยาวนานกว่า 50 ปี ได้บูรณาการฮูกุมปากัตเข้ากับแนวคิด Kaizen และ CIPP Model โดยเน้นการพัฒนาสมรรถนะผู้เรียนผ่านโครงการที่ทันสมัย เช่น วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (SMP) การเขียนโปรแกรม (Coding) และหุ่นยนต์ (Robot) ควบคู่ไปกับหลักสูตรคู่ขนานอาชีพและระบบ Credit Bank เพื่อเตรียมเยาวชนสู่โลกอนาคต

“ฮูกุมปากัต 9 ดี” ผสาน “3 ร่วมโมเดล” มิติใหม่การศึกษาเพื่อสันติสุข ณ โรงเรียนบ้านเจาะเกาะ

ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ การศึกษามิได้เป็นเพียงการให้ความรู้ในตำรา แต่คือรากฐานสำคัญในการสร้างความเข้าใจและการอยู่ร่วมกันท่ามกลางความหลากหลายทางวัฒนธรรม ล่าสุด “ฮูกุมปากัต (ธรรมนูญหมู่บ้าน) 9 ดี” ได้ถูกนำมาเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนเยาวชนให้ “ทำดี ละชั่ว กลัวบาป” เพื่อเป้าหมายสันติสุขอย่างยั่งยืน

จากนโยบายความมั่นคง สู่รั้วโรงเรียน

โครงการนี้เกิดจากความร่วมมือระหว่างสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ และกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้า (กอ.รมน.ภาค 4 สน.) ที่ต้องการบูรณาการการแก้ไขปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ผ่านมิติด้านการศึกษา โดย “ฮูกุมปากัต 9 ดี” มุ่งเน้นการสร้างคนดี มีปัญญา สุขภาพแข็งแรง และโรงเรียนที่อบอุ่น เพื่อให้เยาวชนเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีคุณภาพในสังคมพหุวัฒนธรรม

โรงเรียนบ้านเจาะเกาะ ต้นแบบการลงมือทำจริง

โรงเรียนบ้านเจาะเกาะ จังหวัดนราธิวาส ภายใต้การนำของ นางสาววิณา สามัญ ผู้อำนวยการโรงเรียน ได้ขานรับนโยบายนี้อย่างเป็นรูปธรรม โดยโรงเรียนซึ่งมีเอกลักษณ์ด้านการจัดการเรียนการสอนอิสลามแบบเข้ม ได้นำหลักฮูกุมปากัตมาบูรณาการผ่านนวัตกรรมที่เรียกว่า “3 ร่วมโมเดล (จาโปตางัน)”

“3 ร่วมโมเดล” (จาโปตางัน) คืออะไร?
นวัตกรรมนี้ใช้หลักการ เข้าใจ เข้าถึง พัฒนา ตามแนวพระราชดำริของรัชกาลที่ 9 มาเป็นหัวใจในการดำเนินงาน

1. เข้าใจ (Understanding) สร้างความร่วมมือระหว่างโรงเรียน ชุมชน และภาคีเครือข่าย เพื่อวางแผนกิจกรรมร่วมกัน
2. เข้าถึง (Accessibility) ทุกภาคส่วนลงมือปฏิบัติงานอย่างเป็นระบบและเป็นทีม
3. พัฒนา (Development) ร่วมกันสะท้อนผลเพื่อต่อยอดโครงการให้ดียิ่งขึ้น

การขับเคลื่อนนี้ไม่ได้มองแค่ตัวเลข แต่เน้นไปที่ ปัจจัยนำเข้า (Input) ทั้งบุคลากรและงบประมาณ และ กระบวนการ (Process) ที่ต้องมีการควบคุมคุณภาพด้วยวงจร PDCA เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
ปลายทางคือ “นักเรียนคุณภาพ”

เป้าหมายสูงสุดของโรงเรียนบ้านเจาะเกาะคือการส่งมอบผลลัพธ์ (Output) ที่จับต้องได้ นั่นคือ นักเรียนได้รับการดูแลอย่างทั่วถึง มีความสมบูรณ์ทั้งร่างกาย จิตใจ และสติปัญญา ที่สำคัญที่สุดคือเยาวชนเหล่านี้จะสามารถ “อยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรมได้อย่างมีความสุข”
นับเป็นก้าวสำคัญที่แสดงให้เห็นว่า เมื่อโรงเรียน ชุมชน และหน่วยงานรัฐ “จับมือ” (จาโปตางัน) กันอย่างจริงจัง การศึกษาจะกลายเป็นอาวุธที่ทรงพลังที่สุดในการสร้างความสงบสุขให้เกิดขึ้นในพื้นที่อย่างยั่งยืน

รูปแบบการขับเคลื่อนและภาพรวมของธรรมนูญ 9 ดี

พลิกโฉมการศึกษาชายแดนใต้ด้วย “ฮูกุมปากัต” ธรรมนูญหมู่บ้าน 9 ดี สู่พื้นที่นวัตกรรม โรงเรียนสุขสวัสดิ์วิทยา

ในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ การจัดการศึกษาไม่ได้เป็นเพียงการให้ความรู้ในตำรา แต่คือการวางรากฐานชีวิตและสร้างสันติสุขอย่างยั่งยืน ล่าสุดมีความเคลื่อนไหวสำคัญในการนำแนวคิด “ฮูกุมปากัต” (ธรรมนูญหมู่บ้าน 9 ดี) มาบูรณาการเข้ากับระบบการศึกษา เพื่อบ่มเพาะเยาวชนให้เป็นพลเมืองที่มีคุณภาพทั้งในโลกปัจจุบันและอนาคต

“ฮูกุมปากัต” เสาหลักสู่ชุมชนสันติสุข หรือธรรมนูญหมู่บ้าน 9 ดี คือหลักการปลูกฝังจิตสำนึกให้เยาวชน “ทำดี ละชั่ว กลัวบาป” และส่งเสริมแผนการดำเนินชีวิตที่สมบูรณ์, โดยมุ่งเน้น 9 ด้านหลัก ได้แก่ การเป็นคนดี มีปัญญา รายได้สมดุล สุขภาพแข็งแรง สิ่งแวดล้อมสมบูรณ์ สังคมอบอุ่น หลุดพ้นจากอาชญากรรม จัดตั้งกองทุนพึ่งตนเอง และกรรมการหมู่บ้าน/นักเรียนที่เข้มแข็ง

กลไกนี้ถูกขับเคลื่อนผ่านความร่วมมือระหว่างสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ และกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้า เพื่อเชื่อมโยงการแก้ไขปัญหาในพื้นที่เข้ากับการพัฒนาผู้เรียนอย่างเป็นระบบ

โรงเรียนสุขสวัสดิ์วิทยา ต้นแบบการบูรณาการวิถีอิสลามและนวัตกรรม

หนึ่งในสถานศึกษาที่นำร่องขับเคลื่อนอย่างโดดเด่นคือ โรงเรียนสุขสวัสดิ์วิทยา จังหวัดยะลา ซึ่งเป็นโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามที่มีประสบการณ์กว่า 50 ปี โรงเรียนแห่งนี้ได้ยกระดับสู่การเป็น “โรงเรียนพื้นที่นวัตกรรม”
โดยใช้ “ฮูกุมปากัต” เป็นกรอบบริหารจัดการที่ผสมผสานศาสนา วิชาสามัญ และทักษะอาชีพเข้าด้วยกันอย่างลงตัว

จุดเด่นที่น่าสนใจของที่นี่คือการสร้างสมรรถนะผู้เรียนผ่านโครงการต่าง ๆ เช่น

• วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (SMP) เน้น Coding หุ่นยนต์ และดาราศาสตร์ เพื่อพัฒนา “ปัญญา”
• หลักสูตรคู่ขนานอาชีพและ Credit Bank เตรียมความพร้อมสู่โลกการทำงานเพื่อให้มี “รายได้สมดุล”
• การศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น เพื่อเสริมสร้างรากฐานอัตลักษณ์และ “การเป็นคนดี” ในวิถีชุมชน

Kaizen + CIPP กลไกขับเคลื่อนที่ไม่หยุดนิ่ง

โรงเรียนสุขสวัสดิ์วิทยาไม่ได้เพียงแค่รับนโยบายมาปฏิบัติ แต่ยังใช้โมเดลบริหารจัดการ Kaizen + CIPP Model มาปรับปรุงกิจกรรมเล็กๆ ในทุกวันอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่การประเมินบริบทพื้นที่ ไปจนถึงการรับฟังข้อเสนอแนะจากนักเรียนและชุมชน (Feedback) เพื่อสร้างบรรยากาศแห่งการเรียนรู้ที่เท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคมโลกยุคใหม่

การร่วมเป็นเครือข่ายธรรมนูญ 9 ดี ฮูกุมปากัส

การขับเคลื่อนครั้งนี้มุ่งหวังให้ผู้เรียนมีคุณภาพรอบด้าน ทั้งในมิติของศาสนา วิชาการ อาชีพ กีฬา และเทคโนโลยี โดยมีเป้าหมายสูงสุดคือการสร้างโรงเรียนที่เป็นพื้นที่นวัตกรรมต้นแบบ ซึ่งชุมชนและสถานศึกษาสามารถเติบโตไปด้วยกันอย่างเข้มแข็งและสันติสุข

นี่คือก้าวสำคัญของการศึกษาในชายแดนใต้ ที่นำ “ศรัทธา” มาเป็นหัวใจ และใช้ “นวัตกรรม” เป็นเครื่องมือในการสร้างอนาคตให้กับเยาวชนอย่างแท้จริง

สุกัญญา จันทรสมโภชน์ : สกู๊ป
ภารุจ พูลอำไภย์ : กราฟิก
สมประสงค์ ชาหารเวียง และ ธนภัทร จันทร์ห้างหว้า : ภาพ

ข่าวที่เกี่ยวข้อง : https://www.facebook.com/share/p/14JVfcD3tD3/?mibextid=wwXIfr